Để Nhớ Định-Giang ….
Ở tù ra, không đươc phép làm viêc tại Saigon,
tôi phải lêch thếch nhận việc tại Bênh viên Huyện Bình Chánh, một huyên ngoại thanh
kế cận Bến Lức Long-An. Không có phương
tiên để về Saigon mỗi ngày, tôi phải “biến đau thương thành hành động cách
mạng” vui chơi cùng các thân hữu mơi quen ở miệt vườn, chờ ngày cuối tuần khăn
gói trở về cố hương.
Những năm tháng của tôi ở Saigon, tôi ít có bạn
bè, bạn cũ thời còn học Y Khoa Saigon, sau khi ra trường thì ra đi tứ tán, phần
tôi phải lên mãi tân Pleiku, gió bụi mưa bùn, cho đến ngày đứt phim. Mấy ngày chạy về Saigon, tôi găp lai Trịnh Bình
Nam cũng cùng ở nơi”còn chút gì để nhớ”, đến thăm Nam, tôi quen được gia đinh anh Trịnh Công
Sơn. Từ anh Sơn, Hà và Tịnh (cả 2 là em anh
Sơn), mối thân tình giúp tôi quen được anh Hồ Đăng Lể, Hông Quang Anh, Hòang
Thi Thao, Bob Chẩn, Phạm Nhuận và sau đó là Định Giang. Nhóm Cái Bang này gốc từ Huế, theo vận nước nổi trôi, mà dạt mãi đến tận Saigon, chỉ riêng
Đinh Giang vẫn còn cố thủ, lâu lâu vào
Đinh Giang là anh ruôt của Phạm Nhuận, một điều
khó tin mà có thật vì hai anh em khác hẳn nhau, Nhuân bảnh bao và chaỉ chuốt ít
hút thuốc nhưng khi hút thì phải là con mèo (craven A) hay là ba số 5 (555),
Định Giang trái lại rât chi là phong trần mộc mạc, hút ông pipe liên tục, miêng
đọc thơ tay cầm ống vố gõ gõ lên bàn đánh nhịp.
Cả hai anh em đều làm thơ, thơ của Nhuận có hơi hướm Martel Whisky, thơ
Định Giang đây rượu bia, khí phách lan tràn trên trận mạc: Phạm Nhuận có bài thơ mang
tưa đề “Có hề chi vàng một chút rêu rong”, Đinh Giang cũng có một bài thơ mà
nhan đề gần như ngược lại: “Có những điều
chẳng hề …”
…
Xa lắc
xa lơ trên cán chảo
Chén
rượu nào ai gửi tới bây
Thì gắng
mà vui trong hoàn cảnh
Đừng
mong sóng sánh bọt la ve
(Cho Người Nằm Xuống
Vùng Cán Chảo
Lũ chúng tôi lúc bấy giờ đúng là “lạc lòai năm
bảy đứa” vì “quê hương ruồng bỏ, giống nòi khinh” nên vẫn thường tụ họp ở nhà
anh Lể đương Phan Thanh Giản, bàn tán kể
chuyện tiêu lâm uông rươu tiêu sầu và bàn chuyên “vượt biên”. Rươu vào thơ ra, tôi là đứa sinh sau, đẻ muộn
nhất trong anh em, và dĩ nhiên cũng là
đứa nhỏ tuổi nhất trong đó, nhưng là người có trí nhớ tốt nhất. Khi anh Lể đọc cho tôi nghe
bài thơ “Trên Cánh
Chim Người Qui Cố Hương” của Đinh Giang tôi kết quá nên đọc đi đọc lại và
nhớ trong lòng.
Bài thơ Đinh Giang làm sau khi có hiệp đinh ngưng
bắn Paris 27 tháng 1 năm 1973, tại phi trường Phú Bài, anh Lề và Đinh Giang đã nhìn thấy những quan tài
chiến sĩ hy sinh chở về trên phi cơ sau khi ngưng bắn, những chứng nhân thực sự
của một cuộc ngưng bắn vô trách nhiệm.
Kẻ chứng nhân, hết rồi tiếng nói
Xin ngậm cười, thay nỗi ngậm ngùi
Phẩn uất, Đinh Giang đã làm bài
thơ này (Bài
thơ đã đươc anh Hồ Đăng Lể phổ nhạc).
Giọt nước mắt, ta ngươi xa lạ
Gửi cho ngươi và khóc cho ta
Ðể vĩnh viễn ngươi về cõi khác
Một cõi nào yêu dấu hơn đây
Khi đươc giới thiệu với Định Giang lần đầu, Định
Giang cảm động khi thấy tôi trong cơn say rượu đoc nguyên bài thơ nói trên:
Trưa nắng ngươi về, ngươi về đất
Trên cánh chim buồn qui cố hương
Nổi khổ còn đây, người ở lại
Chén rượu nào vơi được nhớ thương
(Trên Cánh Chim Người
Qui Cố Hương)
Những ngày đi lính, chúng tôi vân thường dùng
câu “rửa chân lên bàn thờ” để nói về những bạn bè đã từ giã cuôc chơi, Tôi thật sự “shock” khi nghe Đinh Giang sử
dụng tuyệt diệu ý tưởng này:
…….Thôi ung dung mà rời giày
trận
Coi tháng ngày như hơi rượu cay
Đinh Giang làm thơ rât tự nhiên, không làm
dáng, và bộc lộ hết tấm lòng của mình một cách dẽ dàng như nhấp một ly rượu. Đoc bài tự thán của anh (Đặng Ngọc Vịnh bảo rằng anh làm bài này để tặng anh Hồ Đăng Lễ), chúng tôi cảm thấy như mình cũng có dự phần vào trong đó. Có lẽ vì vậy mà chúng tôi hơp nhau chăng?
…..
Bước ngựa chàng chưa quy cố hương
Tiếng ru chùng xuống giữa đêm trường
Bắt chước người xưa qua Dịch Thủy
Sô trắng phủ mờ bến Liêu dương
Tượng đá cao người đứng đợi trông
Ngày xanh nhạt lục với phai hồng
Bắt chước người xưa chờ tin nhạn
Nhạn đã về ngựa bỏ yên không
Và kiếp nào em hoa hướng dương
Ta nắng vàng phai rọi cuôí vườn
Bắt chước người xưa tìm quên lãng
Chén rượu buồn giữa buổi tịch dương
(Tự Thán)
Chiến tranh kéo quá dài trên đất Việt cũng không làm Đinh Giang
phai đi niềm hy vọng oái oăm:
Giặc giã
kéo dài rồi sắp hết
Mai mốt
bình yên tao trở về
Xin được
trở về trong nguyên vẹn
Thấy
chút xôn xao cuối cuộc đời
Một đêm cuôi năm, trong cái lanh co ro đêm 30 tết, tôi ngồi đối
diện với anh chi Lể bên một gánh cháo trắng cá cơm kho khô của vỉa hè Phan thanh
Giản, nhắc chuyên đời, nhắc chuyên người, rồi nhắc đến Đinh Giang: Ngoài những bài thơ hào khí sang sảng ngất trời,
Đinh Giang cũng làm thơ tình da diết, và
duyên dáng như ai
Son
là gì đó ?
Môi em,
Cái màu
rực rỡ rất thèm của chua
Chợt
hồng chút má xuân xưa
Chợt xanh
chút tóc, chợt đưa chút tình
Chợt khuya
ngọn gió vô tình,
Bên
tường rơi rụng trăm nghìn nét môi
Hay nhớ đến các kiều nữ Nguyên Khoa Diệu…(gì gì đó).
Chiều đưa em xuống Ba la
Đứng trên miếng đất Nguyễn Khoa mà buồn
Biết bao Diệu nữ đi luôn,
Trống không để lại trong hồn riêng ta.
Tháng bảy mỗi năm mừng sinh nhật
Chén rượu buồn như đối ẩm ngươi
Hành lang, hành lang, hành lang cũ
Ðã vắng ai xưa một giọng cười
Ngày tháng trôi qua, tôi may mắn vượt biên sang đến Hoa Kỳ, đời
sông bận rôn, khiên cho quá khứ chẳng có cơ hội nào ghé thăm, bạn bè hầu như
chẳng còn chút thời gian rảnh rổi để nhớ.
Khoàng năm 2002 khi ra mắt trang web Phươngvy.com khi làm đến mục thơ, tôi
chợt nhớ đến bài thơ Trên Cánh Chim Người Qui Cô Hương của Định Giang mà tôi
vẫn còn thuộc. Bài thơ vừa lên trang web,
tháng sau email của bạn bè Đinh Giang khắp nơi, từ Huế như Đặng Ngọc Vịnh, từ
Washington Sate của Hồ Đăng Định tơi tấp bay về mang theo nhưng vần thơ của Đinh
Giang mà tôi chưa một lân được đọc. Thật
là cảm kích. Có lẽ trong lúc đó giai
thoại của bài thơ Đêm trên Sông
Hương là đặc biệt nhất:
“Hồ Đăng Định và Đinh Giang vốn là bạn thân. Bài “Đêm Trên Sông Hương” Đinh Giang làm trước năm 1975 và đã đoc cho mọi
ngườ nghe trên sông Hương năm đó. Sau tháng tư 1975 mọi ngươi phiêu bạt, Hồ Đăng Định qua đến Mỹ theo diện HO, Đinh Giang
không đủ 3 năm tù đành phải ở lại. Năm 1999
Hồ Đăng Đinh về Huế găp lại Đinh Giang cũng
trên sông Hương, lúc chia tay Đinh Giang rút viết sửa lại bài thơ xưa cho hơp
tình thế mới để tặng HĐ Định. Định bỏ
vào túi rôi quên mất, về Mỹ tìm lại không ra.
Ba năm sau trở lai Huế, Đinh Giang đã qua đời, Chi Lan (vợ Định Giang)
lấy trên bàn thờ bài thơ năm xưa trao lại cho Định, bảo rằng: Lúc Đinh bỏ vào túi thì bài thơ rơi ra ngoài,
sáng hôm sau Đinh Giang nhặt được định tìm Định để trao lại thì Đinh đã rời Huế
mât rồi nên đành cất lại. Khi Đinh Giang
qua đơi, chị Lan tìm được bài thơ nên cất lại trên bàn thờ chờ trao lại cho chú
Định “
Nhắc đến chị Đinh Giang, ở đây cũng nên mở một khúc ngoặc để
tri ân những người phu nữ đáng trân quý, những người mẹ, những người vợ, những
chiếc bóng âm thầm “rất tình cờ “đã đứng sau lưng cuộc đời của những người lãng tử, như
Đinh Giang, như……., những người đó đã âm thầm mãi miết chờ chồng , chờ con đi
lang thang, đi phiêu bạt trở về, để săn sóc, chiều chuộng và không bao giờ nói
một lời mắng mỏ hay trách móc. Đinh
Giang đã thấy và cũng đã biết
“Xin
Cám Ơn Em”
Anh xin cảm ơn em
Khi em đến gọi sum họp
Khi em về gọi chia xa
Khi em cười gọi mời mọc
Khi em buồn gọi xót xa
Anh xin cảm ơn em
Ðã cho anh giấc ngủ không được tròn
Ðã cho anh tiếng khóc đêm của con
Ðã cho anh mùi sữa thơm trên miệng trẻ
Ðã cho anh thức giấc để quạt nồng
Ðã cho anh nụ cười ngây thơ của quê hương mỗi sáng
Anh xin cảm ơn em
Và cũng xin ghi ơn em
Ðã không quên cho anh quen mùi nước tiểu của con
Ðã không quên cho anh được ru con bằng ca dao mật ngọt
Ðã không quên cho anh những an ủi vỗ về
Ðã không quên cho anh những ân ái nồng đượm.
Trong những ngày những tháng yêu đương
Trong “Đêm trên sông Hương”, Đinh Giang đã nhờ Hồ Đăng Định gửi
đến những người bạn cũ giờ đây đã cách xa hơn nửa vòng trái đất:
….
Thôi nhắm mắt mà thao thức nhớ
Này đây yêu dấu, này đây trăng
Hãy cắn nhẹ trái đời ân ái chín
Xót xa nghe rời rụng cả châu thân
Những Đêm trên sông Hương
thời đó:
Ta nay phiêu bạt người phiêu bạt
Chén rượu quên đi ngọn gió Lào
Trên sông nói chuyên tao phùng hảo
Mai về bên ấy đỡ cô đơn
Rồi sẽ rơi vào quên lãng
để:
Ðời đã phai mau màu kỷ niệm
Má hồng thêm nhạt nổi xanh xao
Mai người đất khách tưng bừng nhé
Uống nốt dùm ta những hẹn hò
Năm nay tháng 12 năm 2006, trong một email anh Hồ Đăng Lễ lại
nhắc đến ngày giổ của Định Giang và gưi kèm bài nhạc “Có Những Điều Chẳng Hề…” do
anh phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của Đinh Giang. Bài nhạc này đã đươc làm nhạc nền cho đỏan
văn tương niệm Đinh Giang hôm nay
Nhớ tới Đinh Giang, tôi muốn nhớ đến bài thơ Đinh Giang đã làm để nhớ các bạn
bè của anh đã hy sinh trên những ng chuyến
đổ quân lên vùng cán chảo Bắc Viêt nam (Cho Người Nằm Xuống
Vùng Cán Chảo):
Đinh Giang đã yên nghĩ ở Viêt Nam, Ở Hoa Kỳ nơi chúng tôi đang sống và tưởng nhớ anh, nơi
mà rượu chè chắc không thiếu để mời anh nhưng khói nhang thì chắc là không ai có,
và hôm nay chắc anh sẽ không…. buồn khi vắng khói nhang bay.
Tụi mày
cán chảo nằm yên nghĩ
Nhậu
nhẹt xem chừng thiếu rượu đa
Lâu quá
không người lên biễn bắc
Đừng
buồn khi vắng khói nhang bay
(Cho Người Nằm Xuống
Vùng Cán Chảo):
Chúng
tôi sau những tiếc thương trăn trở rồi cũng sẽ giải tán, và sẽ trở về thấy xót
xa … xót xa như ngày được tin Đinh Giang nhắm mắt, nằm xuống:
Ở đây
tụi tao rồi giải tán
Mỗi đứa
trở về thấy xót xa
Xót xa
như ngày bây nằm xuống
Nhắm mắt
người quên chuyện phũ phàng
(Cho Người Nằm Xuống
Vùng Cán Chảo):
Không còn uống được nhiều rươu mạnh hay bia nhiều như xưa nữa nhưng mỗi lúc uống
một cốc rượu vang (theo lời Hồ Đăng Định, Đinh Giang chê rượu này chua) tôi vẫn muốn nhắc Đinh Giang 2 câu thơ của Tràm Cà Mâu để nhớ đến ANH, nhớ
đến môt người bạn chân tình, làm thơ hay, uống rượu nhiều và vắn số:
“Có uống rượu đổ cho ta nửa bát
Loang mặt bàn lênh láng nhớ khôn
nguôi…”
Phạm Cơ
(Xin bấm chuột nhưng chổ gach dưới màu xanh, trong bài để đoc nguyên văn bài thơ)
PS: Nhạc nền trong bài
này “Có những điều chẳng hề”
Nhạc Hồ Đăng Lể phổ từ thơ Định Giang”